Wat is clickertraining?

Clickertraining is los gebaseerd op de wet van het effect (wat je fijn vindt doe je meer, wat je niet fijn vindt doe je minder), rekening houdend met cognitieve, sociale en ethologische invloeden, plus het gebruik van een hulpmiddel: een bridge, meestal een kort geluidsignaal.

Hoe werkt het?

 

Bij clickertraining wordt aan het paard geleerd dat dat geluidje betekent dat hij een beloning heeft verdiend: “dat heb je goed gedaan, kom je beloning maar halen”. Het is letterlijk een overbruggingssignaal (vandaar bridge) tussen het juiste gedrag en de beloning. Wat je wil leren aan je paard, leg je in hele kleine stapjes aan hem uit (opeenvolgende benaderingen). Doet je paard iets dat erop lijkt, dan ‘click’ je op het moment dat je paard het juiste gedrag vertoont (“gedrag” is bvb een bepaald onderdeel van een oefening). Je “markeert” het gewenste gedrag, alsof je klik! een foto maakt van het “moment suprème”. Het paard weet dat op de click de beloning volgt, en zal het gedrag waarvoor je clickt vaker gaan herhalen. Geleidelijk aan verfijn je het “ruwe” gedrag steeds meer tot je de complete oefening kent. Het belangrijkste aan clickertraining is dus het gebruik van dit overbruggingssignaal, waarmee je beter aan je paard kan uitleggen wat het precies is dat hij goed heeft gedaan.

De beloning is in het begin meestal voedsel (‘positieve bekrachtiging’), maar het kan ook iets anders zijn, bvb het wegvallen van druk (wijken voor druk, het juistere woord daarvoor is ‘negatieve bekrachtiging’). Het gaat er om te werken met wat het páárd motiveert, niet met wat de méns vindt dat z’n paard zou moeten motiveren. Er wordt niet elke keer voor hetzelfde beloond (het paard moet steeds meer doen); en ook niet elke keer. Maar omdat je de training in hele kleine stapjes opbouwt in het leertempo van het paard, doet het paard steeds meer zonder het zelf te beseffen – het blijft makkelijk voor hem. Dit heet shapen. Zodra het paard het gedrag “kent”, kan je het bijvoorbeeld ook op een andere “cue” zetten (een aanwijzing met stem bvb).

Waar komt de naam vandaan?

Een clicker is een klein metalen doosje dat als je het induwt, een klikkend geluid maakt. Het is binnen clickertraining waarschijnlijk het meest gebruikte geluidje dat als signaal wordt gebruikt. Niet iedereen die clickertraining doet, gebruikt een clicker. Je kan ook je stem (zelf zeg ik “EX” zoals in “excellent”) gebruiken, of een fluitje (dolfijnen) of een lichtsignaal (vissen, vogels), enzovoort.

Alle mogelijke dieren (vissen, vogels, krabben, alligators, wolven, beren, olifanten enz enz en natuurlijk paarden) worden dagelijks, wereldwijd op deze manier getraind.

Niet zo fluffy als je denkt…

Clickertraining helpt in de eerste plaats de mens een betere trainer te maken, omdat het systeem hem dwingt duidelijk te zijn: duidelijk over wat hij nu eigenlijk wil, duidelijk over de timing, duidelijk bij het belonen, duidelijk in z’n stappenplan. Het dier is er uiteraard bij gebaat; niet alleen verloopt de training veel vrolijker (“yey! voer!”), het weet ook exact waar het nu eigenlijk over gaat, zonder gedwongen te worden. Zélfs trainers die met andere methodes werken en clickertraining uitproberen, staan verbaasd over de intensiteit van het clickertrainen, en over hoeveel ze “teveel” hebben gedaan toen ze alleen maar “druk uitoefenen” (hoe licht ook) als trainingstool hadden. Behalve de precisie waartoe clickertraining je dwingt (nee, als trainer kan je je niet meer verbergen achter mythische woordgebruik, want àlle leren is gebaseerd op heel heldere principes) geeft clickertraining de meeste trainers de kans om een voor hen tot dan toe zo goed als onbekend leerquadrant te gebruiken, daarmee hun tools verdubbelend, en het inzicht in wat ze tot nu toe deden te verduidelijken. In traditionele training wordt als het dier niet “meewerkt” vaak gebruik gemaakt van negatieve bekrachtiging (de druk laten wegvallen) en zelfs positief straffen (de druk verhogen als het paard niet reageert).

Bij clickertraining wordt er in principe niet gestraft. Dat betekent natuurlijk niet dat ‘fout’ gedrag wordt genegeerd: er wordt alleen niet op gereageerd (tenzij de veiligheid acuut in het gedrang komt, uiteraard, lees ook ‘twee keer per jaar’). Fouten zijn informatie; als een paard iets niet doet betekent dat dat er een gat in de training zit. Het ‘foute’ gedrag wordt achteraf gehertraind. Omdat de trainer het paard in hele kleine stappen naar het juiste gedrag begeleidt (shaping), komt het amper voor dat dit nodig is.

Hoe ziet het er uit?

In grote lijnen ziet een trainingsstap er als volgt uit:

  1. je vraagt het paard om een gedrag, een oefening
  2. het dier voert het gedrag uit + precies op datzelfde moment hoort het paard de clicker/stem als bridge
  3. daarna volgt de beloning, meestal een beetje eten, maar in principe alles wat het paard een beloning vindt in deze omstandigheden.

Zodra het gedrag, de oefening gekend is, moet het paard steeds meer doen om de bridge te horen en aan een beloning te komen.
Al vrij snel wordt het gebruik van de bridge (de click) weer afgebouwd: de click dient om iets aan te leren, niet om een al gekend iets te onderhouden.

Meer lezen?