Shaping

Shaping is een niet-wetenschapplijk woord het opbouwen van een bepaald gedrag, een oefening, door het in kleine opeenvolgende, logische stappen te splitsen en dan te belonen. In principe gebeurt elke goede training dus door shapen.

Als je uit de Dorrance-school komt, bijvoorbeeld (en daar hoort Parelli bij, die heeft de mosterd bij Tom Dorrance gehaald), dan heb je vast al gehoord “reward the slightest try”. Als dat zo is, dan ken je ook wel het gezegde “set it up and wait” – zet het op en wacht. Ook dat is kenmerkend voor shaping.

Shaping gebeurt in principe zonder fysieke controle of correcties, maar steunt op het zelf-lerende experimenteren, het zelf zoeken naar het juiste antwoord, van het paard.
Neem het doorhangen uit het touw zodat dat nét een beetje anders voelt, en wacht af wat er gebeurt. Reageert het paard ook maar een klein beetje in de richting van het juiste antwoord, dan wordt er prompt beloond.
Hou een target (bijvoorbeeld een kegeltje) nét onder de neus van het paard,en wacht af wat er gebeurt. Reageert het paard ook maar een klein beetje in de richting van het juiste antwoord, dan wordt er prompt (gebridget en) beloond.
En daarna wordt er een beetje meer gevraagd.

Het voordeel van die wachtfaze (die overigens soms maar een seconde duurt, afhankelijk van hoe groot je stap is en hoe snel je paard leert) is dat je kan zien hoe je paard leert. Welke keuzes hij maakt, hoe snel hij misschien afhaakt als hij niet zelf onmiddellijk het juiste antwoord vindt, waar hij ophoudt met proberen, of op welke oefeningen uit het verleden hij dan eventueel terugvalt.
De sterkte van shaping is dus vooral dat paarden het antwoord zélf vinden, dat ze zélf het probleem oplossen. En dat ze niet stressen als ze fouten maken. Vergissingen maken, jezelf bij elkaar rapen en opnieuw beginnen is een essentieel onderdeel van zelfleren en vergroot de emotionele weerstand bij stress. Shaping begeleidt niet alleen naar het juiste antwoord, maar laat ook ruimte om zelf de grenzen te ontdekken.

Dat laat een veel grotere indruk in het paardenbrein na dan als de dingen hem gewoon zouden overkomen, zoals dat zo vaak gebeurt. Er wordt hem immers toegelaten om ook fouten te maken, zonder dat dat extra consequenties heeft dan alleen maar de teleurstelling van het juiste antwoord niet gevonden te hebben.
De click in clickertraining markeert het juiste gedrag nog eens extra, zodat het paard nog sneller begrijpt dat hij op de goede weg naar het eind-gedrag zit. het leert hem volhouden in z’n zoektocht.

Shapen maakt dus een zelf-leerder van het paard (dat is waarschijnlijk geen goed Nederlands!). Het paard krijgt de verantwoordelijkheid om zélf te leren (weliswaar sterk begeleid), en verwerft dus een stukje autonomie in de training. Het is precies dat stukje autonomie dat zo waardevol is.
Als je mensen ziet clickertrainen die die autonomie niet toelaten, die zó strak hun stappenplan opzetten dat er voor het paard geen ruimte is voor experiment, dan is het dus geen correcte toepassing van het principe van shaping.