Wat is clickertraining?

Niet zo “nieuw” als je denkt…

Clickertraining is een verzamelnaam voor een praktische toepassing van operant conditioneren. Laat het woord “conditioneren” je niet bang maken! Het heeft namelijk niks te maken met wezenloos, gedachtenloos dingen herhalen, integendeel! “Operant conditioneren” doet namelijk iederéén. Het is een woord dat eigenlijk alleen betekent dat we leren aan de hand van de gevolgen. Dingen waar we beter van worden, blijven we doen; dingen die ons niet zo goed bevallen, daar stoppen we mee.

In ’38 legde B.F. Skinner de basisprincipes vast voor wat we nu kennen als operant conditioneren. Bovendien ontdekte Skinner het nut van het maken van een bijzonder geluidje, dat op een strategisch moment bij het trainen wordt ingezet: de “bridge“.
Twee studenten van Skinner, Marian en Keller Breland, en later ook Bob Baily zetten deze theorieën om naar het praktisch werken met dieren. Hun werk waaide in de jaren ’70 van het Amerikaanse leger over naar bijvoorbeeld Seaworld, waar dolfijnentrainers zoals Karen Pryor en Gary Wilkes eindelijk een manier vonden om hun dieren allerlei dingen te kunnen leren zonder halsters, zwepen of sporen.

Hoe werkt het?

Clickertraining is dus operant conditioneren plus cognitief, sociaal, klassiek conditioneren, habituatie enz. plus het gebruik van een hulpmiddel: een bridge, meestal een kort geluidsignaal.
Bij clickertraining wordt aan het paard geleerd dat dat geluidje betekent dat hij een beloning heeft verdiend: “dat heb je goed gedaan, kom je beloning maar halen”. Het is letterlijk een overbruggingssignaal (vandaar bridge) tussen het juiste gedrag en de beloning.

Wat je wil leren aan je paard, leg je in hele kleine stapjes aan hem uit (shaping, of het trainen in opeenvolgende benaderingen). Doet je paard iets dat in de juiste richting is, dan ‘click’ je op het exacte moment dat je paard dit doet. Je “markeert” het gewenste gedrag, alsof je klik! een foto maakt van het “moment suprème”.
Het paard leert dat er na de click altijd een beloning komt, en zal dus het gedrag waarvoor je clickt vaker gaan herhalen. Geleidelijk aan verfijn je het ‘ruwe’ gedrag steeds meer tot je paard de complete oefening kent.
Het belangrijkste aan clickertraining is dus het gebruik van dit overbruggingssignaal, waarmee je beter aan je paard kan uitleggen wat het precies is dat hij goed heeft gedaan.

De beloning is in het begin meestal voedsel (positieve bekrachtiging), maar het kan ook iets anders zijn, bvb het wegvallen van druk (negatieve bekrachtiging).

Er wordt niet elke keer voor hetzelfde beloond (het paard moet steeds meer doen); en ook niet elke keer. Maar omdat je de training in hele kleine stapjes opbouwt in het leertempo van het paard, doet het paard steeds meer zonder het zelf te beseffen – het blijft makkelijk voor hem.

Zodra het paard het gedrag “kent”, kan je het bijvoorbeeld ook op een andere “cue” zetten (een aanwijzing met stem bvb).

Waar komt de naam vandaan?

Een clicker is een klein metalen doosje dat als je het induwt, een klikkend geluid maakt. Het is binnen clickertraining waarschijnlijk het meest gebruikte geluidje dat als signaal wordt gebruikt.
Niet iedereen die clickertraining doet, gebruikt een clicker; de meeste paardenmensen gebruiken zelfs zelden een clicker, meestal dan nog alleen bij het aanleren van iets nieuws.
Je kan ook je stem (zelf zeg ik “EX” zoals in “excellent”) gebruiken, of een fluitje (dolfijnen) of een lichtsignaal (vissen, vogels), enzovoort.

Alle mogelijke dieren (vissen, vogels, krabben, alligators, wolven, beren, olifanten enz enz en natuurlijk paarden) worden dagelijks, wereldwijd op deze manier getraind.

Niet zo “anders” als je denkt…

Clickertraining helpt in de eerste plaats de mens een betere trainer te maken, omdat het systeem hem dwingt duidelijk te zijn: duidelijk over wat hij nu eigenlijk wil, duidelijk over de timing, duidelijk bij het belonen, duidelijk in z’n stappenplan. Het paard is er uiteraard bij gebaat: niet alleen verloopt de training veel vrolijker (yey! voer!), het weet ook exact waar het nu eigenlijk over gaat, zonder gedwongen te worden.
Zélfs trainers die met andere methodes werken en clickertraining uitproberen, staan verbaasd over de intensiteit van het clickertrainen, en over hoeveel ze “teveel” hebben gedaan toen ze alleen maar “druk uitoefenen” (hoe licht ook) als trainingstool hadden. Behalve de precisie waartoe clickertraining je dwingt (nee, als trainer kan je je niet meer verbergen achter mythische woordgebruik, want àlle leren is gebaseerd op heel heldere principes) geeft clickertraining de meeste trainers de kans om een voor hen tot dan toe zo goed als onbekend leerquadrant te gebruiken.
Ruiters worden trainers, trainers worden betere trainers, met meer inzicht in leren.

Meer lezen?